Rynek informacji gospodarczej pełni ważną rolę w funkcjonowaniu nowoczesnej gospodarki, ponieważ umożliwia przedsiębiorcom ocenę wiarygodności kontrahentów, ograniczanie ryzyka transakcyjnego oraz podejmowanie świadomych decyzji biznesowych. Jednocześnie korzystanie z takich danych podlega określonym regulacjom prawnym, które wyznaczają granice między dopuszczalnym przetwarzaniem informacji gospodarczych, a ochroną danych osobowych.
Adw. Joanna Zdanowska,
ZdanLegal Kancelaria Adwokacka
Poniżej omówione zostaną trzy formy udostępniania informacji gospodarczej:
• Biura informacji gospodarczej (BIG) funkcjonujące na podstawie ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych;
• Biuro Informacji Kredytowej (BIK), utworzone i działające na podstawie prawa bankowego;
• Firmy prywatne, jak na przykład Dun & Bradstreet.
Biura Informacji Gospodarczej
Biura informacji gospodarczej gromadzą i udostępniają dane dotyczące wiarygodności płatniczej podmiotów. Do najważniejszych podmiotów działających w tym sektorze należą:
• Biuro Informacji Gospodarczej InfoMonitor
• ERIF Biuro Informacji Gospodarczej
• Krajowe Biuro Informacji Gospodarczej
• Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej
Ich działalność jest nadzorowana przez organy państwowe odpowiedzialne za ochronę danych oraz funkcjonowanie rynku finansowego, w szczególności przez Urząd Ochrony Danych Osobowych.
Uczestnicy obrotu gospodarczego mogą zgłaszać do BIGów swoich dłużników oraz pobierać raporty o potencjalnych kontrahentach, by ograniczyć niebezpieczeństwo podpisania umowy z nierzetelnym lub niewypłacalnym podmiotem. Dodatkowo każda osoba fizyczna raz na 6 miesięcy może darmowo pobrać raport o samym sobie.
Informacja gospodarcza to dane dotyczące sytuacji finansowej lub płatniczej podmiotu, np.:
• informacje o zadłużeniu,
• dane o terminowości płatności,
• informacje o wierzycielach i dłużnikach,
• wysokość oraz charakter zobowiązań.
W przypadku osób fizycznych (np. prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą lub nieprowadzących działalności) informacje gospodarcze zawierają elementy pozwalające na identyfikację konkretnej osoby. Osoby fizyczne mają prawo dostępu do przechowywanych przez biuro danych osobowych ich dotyczących na zasadach określonych w RODO. Przepisy RODO doznają jednak modyfikacji i częściowych wyłączeń na zasadzie art. 3 omawianej ustawy, w szczególności chodzi o częściowe wyłączenie prawa do sprzeciwu wynikającego z art. 21 ust. 1 RODO, czy obowiązek informowania osób pobierających dane o sprostowaniu, usunięciu lub ograniczeniu przetwarzania niektórych danych osobowych.
Upoważnienie BIGów do przetwarzania danych wynika bezpośrednio z ustawy. Co do zasady nie jest więc konieczne uzyskanie zgody osoby, której dane dotyczą.
Osoba wpisana do rejestru dłużników ma również możliwość sprawdzenia, jakie informacje są na jej temat przechowywane przez biuro informacji gospodarczej oraz kto korzystał z tych danych.
Obowiązki firm przekazujących i korzystających z informacji gospodarczych
Firmy przekazujące dane do biur informacji gospodarczej mają szereg obowiązków, w szczególności w zakresie przekazywania informacji prawdziwych i aktualnych, aktualizacji danych, jak również informowania dłużnika o zamiarze wpisu do rejestru.
Naruszenie przepisów może prowadzić do różnych konsekwencji, takich jak:
• odpowiedzialność administracyjna (np. kary wynikające z RODO),
• odpowiedzialność cywilna wobec osób, których dane zostały przetworzone niezgodnie z prawem,
• utrata reputacji przedsiębiorstwa.
W orzecznictwie podkreśla się, że wpis do rejestru dłużników może naruszać dobra osobiste osoby fizycznej, jeśli został dokonany bez podstawy prawnej lub na podstawie błędnych informacji. Również brak aktualizacji wpisu – na przykład w przypadku spłaty zadłużenia – może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej, jak i kary administracyjnej nałożonej przez PUODO. Na podmiocie dokonującym wpisu ciąży nadto obowiązek zachowania szczególnej staranności, w tym poprzez dokładne sprawdzenie zasadności wpisu, jego podstawy prawnej oraz aktualności danych.
Funkcjonowanie BIK
Działalność Biuro Informacji Kredytowej opiera się przede wszystkim na przepisach ustawy Prawo bankowe, w szczególności na art. 105 oraz art. 105 a tej ustawy. Przepisy te umożliwiają bankom oraz innym instytucjom finansowym przekazywanie informacji o zobowiązaniach kredytowych swoich klientów do instytucji zajmującej się gromadzeniem i udostępnianiem danych kredytowych.
Działalność BIK stanowi ważny element systemu zarządzania ryzykiem finansowym w Polsce, umożliwiając dokonanie trafniejszej oceny zdolności kredytowej klientów, ograniczając ryzyko niewypłacalności, zapobiegając nadmiernemu zadłużaniu się konsumentów.
BIK przetwarza dane dotyczące zobowiązań kredytowych zarówno osób fizycznych, jak i przedsiębiorców. Dane te są przekazywane przez instytucje finansowe współpracujące z Biurem. Na podstawie zgromadzonych danych BIK tworzy również scoring kredytowy, czyli ocenę punktową wiarygodności kredytowej klienta.
Dostęp do informacji zgromadzonych przez BIK jest ściśle ograniczony i możliwy tylko dla określonych kategorii podmiotów, które posiadają odpowiednią podstawę prawną do przetwarzania tych danych. Są to głównie banki oraz instytucje kredytowe, a pod pewnymi warunkami również instytucje pożyczkowe działające poza sektorem bankowym oraz inne instytucje finansowe jak np. firmy leasingowe, czy faktoringowe.
Dane w BIK mogą być przechowywane jedynie w związku z określonym celem oraz przez określony czas.
Inne podmioty
W Polsce działają także inne, prywatne podmioty, które gromadzące informacje gospodarcze, lecz nie funkcjonują jako biuro informacji gospodarczej w rozumieniu polskiego prawa. Jest to między innymi firma Dun & Bradstreet – tworząca dla użytkowników raporty o wiarygodności finansowej firm oraz analizy ryzyka biznesowego. Jej działalność w Polsce opiera się przede wszystkim na przepisach o ochronie danych osobowych oraz na dostępie do jawnych rejestrów gospodarczych. Zaletą tego typu podmiotów jest fakt, iż często funkcjonują na rynkach międzynarodowych, a więc dają możliwość uzyskania informacji o kontrahentach z różnych części świata.
Znaczenie jakości i aktualności informacji
Jakość informacji gospodarczej ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo obrotu gospodarczego. System informacji gospodarczej działa skutecznie tylko wtedy, gdy wszystkie podmioty rynku przestrzegają zasad rzetelnego przekazywania i wykorzystywania danych. W przeciwnym razie spada zaufanie do całego systemu, co negatywnie wpływa na bezpieczeństwo i stabilność obrotu gospodarczego.
