Chiny mogą być ważnym partnerem dla Polski na drodze transformacji energetycznej

Jego Ekscelencja Lu Shan, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Chińskiej Republiki Ludowej w Rzeczypospolitej Polskiej

Obecnie niestabilność i niepewność w środowisku międzynarodowym nasilają się. Ostatnie napięcia na Bliskim Wschodzie negatywnie wpływają na globalne bezpieczeństwo energetyczne oraz ciągłość łańcuchów dostaw i produkcji. W tych warunkach dywersyfikacja struktury energetycznej oraz zwiększenie zdolności do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego stały się ważnym kierunkiem rozwoju, na który zwracają uwagę wszystkie państwa. Przyspieszenie rozwoju nowych źródeł energii i transformacji energetycznej jest nie tylko koniecznością w obliczu zmian klimatycznych, lecz także kluczowym wsparciem dla bezpieczeństwa energetycznego i stabilnego rozwoju gospodarczego.

W ostatnim czasie wielu polskich przyjaciół wyrażało zainteresowanie doświadczeniami i polityką Chin w zakresie transformacji energetycznej, a także opiniami na temat współpracy energetycznej pomiędzy Chinami a Polską. Uważam, że praktyka Chin pokazuje, iż transformacja energetyczna może jednocześnie służyć realizacji wielu celów, takich jak ograniczenie emisji, wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego oraz tworzenie nowych impulsów dla innowacyjnego rozwoju gospodarczego. Z perspektywy ścieżki transformacyjnej, myśli politycznej oraz realnych potrzeb współpraca pomiędzy Chinami a Polską w sektorze energetycznym ma szerokie możliwości i obiecujące perspektywy. Chiny mogą być ważnym partnerem Polski w transformacji energetycznej.

Przekształcanie wyzwań w szanse: transformacja energetyczna jako impuls dla jakościowego rozwoju w Chinach?

W 2014 r. przewodniczący Xi Jinping przedstawił nową strategię bezpieczeństwa energetycznego, zakładającą „rewolucję w zakresie konsumpcji energii, podaży energii, technologii oraz systemu zarządzania, a także wszechstronne wzmocnienie współpracy międzynarodowej”, wyznaczając kierunek rozwoju energetyki w nowej epoce. W 2020 r. Chiny ogłosiły cele klimatyczne: osiągnięcie szczytu emisji CO₂ przed 2030 r. oraz dążenie do osiągnięcia neutralności węglowej przed 2060 r. To ważne zobowiązanie wyznaczyło zarówno średnio-, jak i długoterminowy harmonogram zielonej i niskoemisyjnej transformacji Chin.

Dzięki wieloletnim, konsekwentnym działaniom Chiny osiągnęły znaczące rezultaty w reformie i rozwoju sektora energetycznego, które przyciągają uwagę świata. Transformacja energetyczna skutecznie wspiera rozwój społeczno-gospodarczy wysokiej jakości. Zużycie energii elektrycznej na mieszkańca w skali kraju podwoiło się, a struktura energetyczna została zoptymalizowana, przy jednoczesnym zachowaniu równowagi między podażą a popytem oraz stabilności cen. Skutecznie zapewniono bezpieczeństwo energetyczne dla ponad 1,4 mld ludzi. W latach 2012–2024 wzrost zużycia energii w Chinach na poziomie średnio 3,4 proc. rocznie wspierał średni roczny wzrost gospodarczy na poziomie 6,1 proc., przy jednoczesnym spadku energochłonności o 27,1 proc. W 2025 r. sektor czystej energii odnotował dynamiczny wzrost o 18 proc., a jego wartość dodana stanowiła około 11,4 proc. PKB, stając się jednym z głównych motorów wzrostu gospodarczego Chin. Chiny stworzyły największy na świecie system dostaw czystej energii elektrycznej, przy czym wzrost produkcji energii z czystych źródeł stanowi ponad połowę wzrostu całkowitego zużycia energii elektrycznej. Chiny zbudowały również największy i najbardziej kompletny łańcuch przemysłu nowych energii na świecie, dostarczając ponad 80 proc. globalnej produkcji modułów fotowoltaicznych oraz 70 proc. wyposażenia dla energetyki wiatrowej. Od 10 lat Chiny zajmują pierwsze miejsce na świecie w produkcji i sprzedaży pojazdów elektrycznych. Stosowane w Chinach technologie i urządzenia energetyczne, takie jak przesył energii w sieciach UHV czy zaawansowana energetyka jądrowa, również należą do światowej czołówki. Analizy wskazują ponadto, że emisje CO₂ w Chinach nie wzrosły już drugi rok z rzędu.

W nadchodzącym okresie budowa nowego systemu energetycznego w Chinach wchodzi w kluczową fazę. W opublikowanym w marcu br. pięcioletnim planie rozwoju społeczno-gospodarczego Chin wskazano, że Chiny będą przyspieszać tworzenie nowoczesnego systemu energetycznego. Priorytetem jest zwiększenie udziału energii niepochodzącej z paliw kopalnych oraz przyspieszenie rozwoju odnawialnych źródeł energii na dużą skalę. Jednocześnie podkreśla się rolę węgla i energetyki węglowej jako stabilizującego fundamentu systemu energetycznego, służącego zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw. Duży nacisk zostanie położony na innowacje technologiczne, w tym rozwój magazynowania energii nowej generacji, technologii wodorowych, inteligentnych sieci energetycznych oraz cyfrowych systemów energetycznych, co pozwoli zwiększyć elastyczność i efektywność całego systemu. Poprzez pogłębianie reform sektora elektroenergetycznego oraz doskonalenie mechanizmów rynkowych Chiny będą dążyć do optymalnej alokacji zasobów energetycznych, realizując równocześnie cele rozwojowe, bezpieczeństwa energetycznego i redukcji emisji.

Komplementarność i konsensus: obiecujące perspektywy chińsko-polskiej współpracy energetycznej

Po pierwsze, zbieżne cele strategiczne.

Zarówno Chiny, jak i Polska przywiązują ogromną wagę do niezależności energetycznej i bezpieczeństwa dostaw w złożonym środowisku międzynarodowym. Oba kraje od dawna opierają się na tradycyjnych paliwach kopalnych, a ich transformacja w kierunku dywersyfikacji i niskoemisyjności wymaga zrównoważenia wielu celów: bezpieczeństwa, sprawiedliwości społecznej i rozwoju. Wieloletnia praktyka pozwoliła Chinom zgromadzić kompleksowe doświadczenie w zakresie transformacji energetycznej. Kładąc silny nacisk na innowacje technologiczne, Chiny doprowadziły do szybkiego spadku kosztów technologii odnawialnych źródeł energii (OZE), dzięki czemu zielona energia stopniowo zyskuje przewagę ekonomiczną.
Te sprawdzone rozwiązania mogą stanowić cenny punkt odniesienia dla Polski, która znajduje się obecnie w kluczowej fazie transformacji.

Po drugie, wysoka komplementarność potrzeb.

Polska jest piątym co do wielkości rynkiem energetycznym w Europie, charakteryzującym się dużą skalą, silnym popytem i solidną bazą przemysłową. Stanowi już ważne europejskie centrum produkcji baterii i ma szansę dołączyć do ścisłej czołówki państw w europejskim łańcuchu dostaw zielonej energii. Chiny z kolei dysponują światowej klasy potencjałem technologicznym w takich dziedzinach jak pojazdy elektryczne, magazynowanie energii, energetyka wiatrowa i fotowoltaika. Pozwala to oferować partnerom konkurencyjne cenowo technologie, sprzęt oraz sprawdzone know-how. Obie strony posiadają doskonałe warunki do integracji modelu „technologia + produkcja + rynek” na poziomie przemysłowym, a także do prowadzenia wspólnych badań i transferu technologii w obszarach takich jak magazynowanie energii, inteligentne sieci (smart grid), wodór i elektromobilność. Pozwoli to na zwiększenie wartości dodanej w przemyśle i wspólne wzmocnienie pozycji obu krajów w globalnym, zielonym łańcuchu dostaw.

Po trzecie, otwarta i stabilna polityka współpracy ze strony Chin.

W sektorze zielonej energii Chiny od dawna prowadzą otwartą, inkluzywną i obustronnie korzystną politykę współpracy. Dążą do promowania skoordynowanego rozwoju globalnej branży OZE poprzez otwarcie rynku, współpracę inwestycyjną i dzielenie się technologiami. Chiński rząd wspiera przedsiębiorstwa w prowadzeniu inwestycji zagranicznych na zasadach rynkowych, kładąc nacisk na wspólne czerpanie korzyści z rozwoju wraz z partnerami. W procesie współpracy priorytetowo traktuje się opłacalność ekonomiczną projektów oraz ich zrównoważony wpływ na środowisko. Zwraca się również uwagę na transfer technologii, wsparcie rozwoju lokalnej infrastruktury, zachęcanie do lokalizacji produkcji oraz stymulowanie wzrostu zatrudnienia i dobrobytu społecznego. Przyjazne, stabilne, przejrzyste i przewidywalne otoczenie regulacyjne w Chinach stanowi solidny fundament dla chińsko-polskiej współpracy energetycznej.

Kierując się rozsądkiem i pragmatyzmem: jak w praktyce odnaleźć drogę do współpracy pomiędzy Chinami a Polską

W obecnych debatach pojawiają się poglądy kładące szczególny nacisk na kwestię zmniejszania zależności we współpracy energetycznej. Trzeba traktować tę kwestię poważnie, ale analizować ją w sposób racjonalny i obiektywny. Kluczem do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego jest budowanie systemu energetycznego zdywersyfikowanego, niezależnego i autonomicznego. Zwiększenie odporności systemu jest możliwe jedynie poprzez współpracę z różnorodnymi partnerami i wykorzystanie różnych kanałów. Wprowadzanie technologii, narzędzi oraz zasobów może skutecznie dywersyfikować ryzyka, a tym samym zwiększać ogólny poziom bezpieczeństwa; ograniczanie współpracy prowadzi natomiast do uzależnienia i wzrostu ryzyka. Z tego powodu drogą do realizacji bezpieczeństwa energetycznego nigdy nie jest strategia samoograniczania się, lecz budowanie bardziej otwartej, różnorodnej i równoległej struktury.

Chiny są gotowe wspólnie z Polską wzmacniać pragmatyczną współpracę w dziedzinie energii na podstawie wzajemnego szacunku i obopólnych korzyści. Niezbędne jest, aby obie strony zintensyfikowały koordynację strategiczną oraz wymianę doświadczeń w dziedzinie transformacji energetycznej. Należy trzymać się zasady, że to przedsiębiorstwa są głównym podmiotem współpracy, dostosowywać się do potrzeb rynkowych, precyzyjnie określać punkty zaczepienia współpracy oraz stopniowo rozszerzać współpracę od dostaw urządzeń do zintegrowanych usług technologicznych, inżynieryjnych i serwisowych, a także wspólnie tworzyć nowe obszary wzrostu. Trzeba zwiększyć potencjał innowacyjny i badawczo-rozwojowy, wzmocnić wspólne badania na uczelniach wyższych i w instytutach badawczych w takich kierunkach, jak czyste wykorzystanie węgla, magazynowanie energii, wodór oraz inteligentna energia. Zachęcamy do współpracy w zakresie zielonego finansowania, popierając wdrażanie pionierskich projektów demonstracyjnych, które przynoszą korzyści społeczeństwu i poprawiają jakość życia. Należy przechodzić od pojedynczych projektów do szerszej i bardziej pogłębionej współpracy, stale dostarczając pozytywnego impulsu dla zielonej transformacji społeczno-gospodarczej obu krajów.