Odpady mogą stać się źródłem ciepła dla miast

Zamiast trafiać na składowiska, odpady nienadające się do recyklingu mogą stać się cennym źródłem energii dla miast. Ciepło odzyskiwane w procesie termicznego przekształcania odpadów ma potencjał, by pokryć ponad połowę zapotrzebowania na energię używaną do podgrzewania ciepłej wody użytkowej w systemach ciepłowniczych wszystkich miast na prawach powiatu w Polsce. Jednak, aby wykorzystać ten potencjał, konieczne są zmiany przepisów.

Nie wszystkie odpady można poddać recyklingowi. Część z nich musi zostać przetworzona, zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami, w dedykowanych instalacjach termicznego przekształcania. Głównym celem tego procesu jest ograniczanie składowania poprzez bezpieczne przetwarzanie odpadów w procesie odzysku energii w tym przede wszystkim ciepła, możliwego do wykorzystania w systemach ciepłowniczych. Korzystanie z tego źródła ciepła przynosiłoby wymierne korzyści zarówno gospodarce, jak i społeczeństwu. Mieszkańcy mogliby korzystać z bardziej konkurencyjnych cen energii, a środowisko zyskałoby dzięki ograniczeniu składowania odpadów i zastępowaniu części paliw konwencjonalnych energią odzyskaną z odpadów. Z naszych szacunków wynika, że potencjał energetyczny odpadów nie trafiających do recyklingu w Polsce odpowiada około 800 MW mocy cieplnej. To ilość energii, która mogłaby pokryć ponad połowę zapotrzebowania na ciepłą wodę w polskich miastach na prawach powiatu.

Potencjał Polski do generowania ciepła z odpadów

Szacuje się, że każdego roku z odpadów nienadających się do recyklingu w Polsce można odzyskać około 44 mln gigadżuli energii. Po uwzględnieniu średniej sprawności instalacji termicznego przekształcania odpadów przekłada się to na możliwość wytwarzania około 800 MW mocy cieplnej. Tak duży potencjał może stanowić istotne wzmocnienie dla krajowego systemu ciepłowniczego, wspierając substytucje konwencjonalnych źródeł energii, redukując emisyjność system oraz zwiększając udział paliw alternatywnych i odnawialnych źródeł energii wykorzystywanych w systemie ciepłowniczym. Co ważne, w przeciwieństwie do części technologii OZE uzależnionych od sezonowości i zmienności warunków pogodowych, energia odzyskiwana z procesów przetwarzania odpadów stanowi stabilne źródło przez cały rok, ponieważ opiera się na ciągłości wytwarzania odpadów oraz nie jest zależna od warunków atmosferycznych. Taki charakter pracy zwiększa przewidywalność produkcji ciepła i może wzmacniać odporność systemów ciepłowniczych na wahania dostępności innych źródeł energii. Dzięki temu może pełnić ważną rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa energetycznego oraz ciągłości dostaw ciepła dla mieszkańców i przedsiębiorstw.

Ciepło odpadowe może pomóc w realizacji zrównoważonych celów

Wykorzystanie energii odzyskiwanej z procesów termicznego przekształcania odpadów z odzyskiem energii ma swoje uzasadnienie, jednak brak jasnych przepisów i oficjalnych wytycznych budzi niepewność wśród inwestorów. To z kolei utrudnia rozwój projektów, które mogłyby poprawić efektywność energetyczną i lepiej wykorzystywać energię odzyskiwaną z odpadów. Dlatego potrzebne jest jednoznaczne określenie, czy i na jakich zasadach ciepło powstające w tym procesie może być uznawane za ciepło odpadowe.

Jasne określenie statusu energii odzyskiwanej z przetwarzania odpadów jest ważne także z punktu widzenia przepisów Unii Europejskiej. Szczególnie istotna jest w tym zakresie dyrektywa RED II, zgodnie z którą „ciepło odpadowe” będzie odgrywać coraz większą rolę w ocenie efektywności systemów ciepłowniczych. Równocześnie dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady UE w sprawie efektywności energetycznej (EED) przewiduje, że wraz z realizacją kolejnych kamieni milowych systemy ciepłownicze będą musiały w coraz większym stopniu opierać się na odnawialnych źródłach energii w tym na cieple odpadowym. Równolegle Pakiet Gospodarki o Obiegu Zamkniętym UE nakłada obowiązki dotyczące konieczności zredukowania składowania odpadów komunalnych do poziomu nie wyższego niż 10 proc. w 2035 r. W tym kontekście instalacje przetwarzające odpady nienadające się do recyklingu mogą odegrać ważną rolę. Pozwalają one jednocześnie bezpiecznie zagospodarować odpady i odzyskać energię, wspierając modernizację sektora ciepłowniczego oraz realizację celów środowiskowych i energetycznych. To jedno z niewielu rozwiązań infrastrukturalnych, które jednocześnie ogranicza składowanie odpadów i pozwala wykorzystać powstającą energię w ciepło możliwe do wykorzystania w miejskich systemach ciepłowniczych.

Inwestycje w ciepło z odpadów

Proces przygotowania i realizacji dużych inwestycji infrastrukturalnych, w tym nowych systemowych źródeł ciepła, może zajmować ponad pięć lat. Oznacza to, że decyzje dotyczące przyszłego kształtu sektora ciepłowniczego powinny być podejmowane już dziś, aby zapewnić jego zgodność z nadchodzącymi wymaganiami regulacyjnymi oraz celami transformacji energetycznej. W wielu krajach Europy Zachodniej, takich jak Austria, Niemcy czy Francja, obowiązujące regulacje wspierają wykorzystanie ciepła pochodzącego z termicznego przekształcania odpadów w miejskich systemach ciepłowniczych. W Polsce, gdzie znaczna część systemów ciepłowniczych nadal opiera się na węglu i innych paliwach kopalnych, szersze wykorzystanie ciepła odzyskiwanego z odpadów mogłoby stać się ważnym impulsem dla przyspieszenia transformacji sektora.